Wat opvalt aan de GRI-verslagen over het rapportagejaar 2010 in Nederland:

• De onderverdeling van applicatieniveaus in Nederland wijkt sterk af van de statistieken wereldwijd. Volgens GRI worden de 3 applicatieniveaus mondiaal ongeveer gelijk  toegepast. In Nederland is dat anders
• 20% van de verslagen werd op A-niveau gerapporteerd;
• 37% van de verslagen werd op B-niveau gerapporteerd;
• 43% van de verslagen werd op C-niveau gerapporteerd.
• Ook zijn er 43 rapportages uitgebracht, die niet refereren naar GRI en worden weergegeven in de staaf: Anders. Een bijzonder jaarverslag hier tussen is het verslag van Menzis. Deze heeft haar rapportage opgehangen aan de Transparantie Benchmark.

© MVOplossingen 2012

Hoe publiceren Nederlandse bedrijven?

Rapporteren over Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen vindt meestal plaats middels het maatschappelijk jaarverslag. Enkele jaren geleden is de trend ontstaan, om geïntegreerd te rapporteren.Over 2010 zijn de volgende cijfers te vermelden:

• 29% van de verslagen zijn geïntegreerd;
• 66% van de jaarverslagen wordt nog steeds gepubliceerd in een separaat document;
• 5% van de verslagen wordt alleen op de website gepubliceerd: dus niet op papier en niet op PDF.

Wat is een geïntegreerd verslag?

Een geïntegreerd verslag legt verantwoording af over zowel de financiële als de duurzame onderwerpen in 1 rapport. Het gebruik van het geïntegreerde verslag wordt sterk gepromoot door:

• GRI, de in Amsterdam gevestigde organisatie die de wereldstandaard voor duurzaamheidsverslaglegging beheert. De drijfveer is waarschijnlijk dat het duurzaamheidsverslag serieuzer wordt genomen, indien het met de financiële verslaglegging mee genomen wordt.
• Auditors, van de grote 4: KPMG, PwC, E&Y en Deloitte. Dat is natuurlijk heel logisch: dat is extra werk, dus brood op de plank.
• Het ministerie van ELI, die samen met de auditors de Transparantie Benchmark uitvoeren.

Ik ben niet onder de indruk van geïntegreerde verslagen die ik tot nog toe gezien heb. Deze verslagen zijn eerder een gecombineerd verslag dan een geïntegreerd verslag: Een financieel jaarverslag met een hoofdstuk over duurzaamheid. Het belangrijkste resultaat is dat daarmee op de aandeelhoudersvergadering het onderwerp duurzaamheid behandeld wordt. Persoonlijk ben ik van mening dat een separaat verslag, dat behandeld wordt op de aandeelhoudersvergadering gelijk staat aan een gecombineerd verslag. Mijn vorige werkgever ING publiceert al jaren tegelijkertijd met het financiële jaarverslag samen met het verslag ING in de Samenleving. 

Ik heb geen bezwaar tegen het combineren van verslagen, maar ik zie geen toegevoegde waarde.

Een echt geïntegreerd verslag is een serieuse stap vooruit. Daarin worden de financiële beslissingen en prestaties besproken, in een duurzame context. In een echt geïntegreerd verslag wordt bijvoorbeeld uitgebreid beschreven waarom een bedrijf overgenomen wordt, of waarom een bedrijfsonderdeel afgestoten wordt. Laat ik de proef op de som nemen. Waarom stoot Nuon haar prachtige dochter Helianthos eigenlijk af?

Gedurende het jaar 2010 hebben wij voorbereidingen getroffen voor de implementatie van de nieuwe strategische koers van Vattenfall per 1 januari 2011. Met deze nieuwe koers, zoals geformuleerd door Vattenfall, zetten we scherper in op een duurzamere energieproductie en verbetering van onze ecologische profiel.

Conform deze focus is besloten om voorbereidingen te treffen voor het afstoten van onze verkoopactiviteiten in België en onze gas- exploratie- en productieactiviteiten. In mei 2010 maakten wij bekend dat dochterbedrijf Helianthos op zoek is naar een strategische investeringspartner. De zoektocht naar investeerders wordt voortgezet.

50 bladzijden verder op in het verslag wordt er iets meer helderheid geschapen:

In mei 2010 maakten wij bekend dat ons dochterbedrijf Helianthos op zoek is naar een strategische investeringspartner. De ontwikkelde zonnecelfolie is inmiddels gereed voor grootschalige commerciële productie. Hiertoe dient een nieuwe fabriek te worden gebouwd.
De zoektocht naar investeerders wordt voortgezet.

Ik weet het niet, maar ik vind deze verklaring over een desinvestering erg mager. De techniek van Helianthos is uniek in de wereld, heel duurzaam en spraakmakend. Er is, valt te lezen op pagina 15, in de periode van 2007 tot 2009 een bedrag van 50 miljoen was geïnvesteerd aan onderzoek. En nu is het product volwassen genoeg voor productie, besluit het bedrijf om de fabriek niet zelf te bouwen. Waarom is dit het moment om te verkopen? Is dat allen maar voor de focus? En hoe Nuon aan kijkt tegen de brain-drain die thans plaats vindt: De onderzoekers, het neusje van de zalm, schijnen hun heil elders te zoeken. Dat lijkt mij een verlies van kapitaal, waar ik als aandeelhouder erg ongelukkig van zou worden.

In een echt geïntegreerd verslag wordt een strategische beslissing besproken in de context van People, Planet en Profit. De verkoop van het dochterbedrijf is wenselijk omdat:

• De onderzoekers van Helianthos gebaat zijn bij een organisatie met focus op zonne-energie of folie;
• Het bedrijf beter uit de verf komt binnen een andere organisatie;
• Het product nog duurzamer worden in de context van een andere organisatie;
• Toekomstige klanten zijn beter af, want verkoop is goed voor zowel de kwaliteit als de kostprijs;
• Helianthos wordt winstgevender dan ooit.

Maar dat lees ik niet. Bij lange na niet… in gecombineerde verslagen.

Wel zie ik voordelen van echte geïntegreerde verslagen, maar die zijn zo onleesbaar dik.

Graag hoor ik van mijn lezers of zij het met mij eens zijn, dat niet de integratie zelf, maar de kwaliteit van de integratie op de agenda moet staan van de professionals in duurzaamheid. Ik zal in het komende jaar, de meest geïntegreerde verslagen van Nederland (DSM, Alliander, Philips) beoordelen op hun merites.

Volgende week schrijf ik over de omvang en naamgeving van MVO verslagen, duurzaamheidsverslagen, Sociale jaarverslagen…

* De reden voor mijn onderschatting, was dat ik mij voorheen baseerde op de informatie op www.duurzaamheidsverslag.nl en op GRI. Ik weet dat beide overzichten niet compleet zijn en ben daarom verder gaan zoeken op CorporateRegister.com. In 2011 in MVOplossingen de Nationale Partner van Corporate Register (CR) geworden. MVOplossingen heeft het overzicht op CR aangevuld tot 104 Nederlandse GRI rapporten en de 43 Niet GRI Rapportages.

Binnenkort komt een Nederlandse versie van deze website in het Nederlands beschikbaar.

Wat is de Kristalprijs?

Jaarlijks in November wordt de de kristalprijs uitgereikt op initiatief van het ministerie van ELI. ‘De Kristal beoogt de belangrijkste prijs te zijn voor MVO-verslaggeving’. Hiervoor zijn zowel de criteria als de werkwijze van de Transparantiebenchmark en de ACC Award gecombineerd.
De transparantiebenchmark is een initiatief van het ministerie van ELI en ‘geeft inzicht in de mate van transparantie in maatschappelijke verslaggeving bij de 469 grootste bedrijven van Nederland.’ De ACC Award wordt door de Nedrlandse Beroepsorganisatie van Accountants uitgereikt voor ‘het beste maatschappelijke verslag’.

Wat valt op aan de topnoteringen

De top 3 van 2011 bestaat uit de gevestigde orde. Dit zijn mondiale bedrijven die reeds jaren lang hoge scores halen bij de Dow Jones Sustainability Index (DJSI). ‘De jury spreekt haar waardering uit voor alle drie de bedrijven … Ze zijn stuk voor stuk goede voorbeelden die laten zien hoe MVO onlosmakelijk verbonden is met goed zaken doen. Alle drie de verslagen vertalen duurzaamheid door naar de kerntaken van het bedrijf.’

• De scores van de 20 zogenaamde koplopers is indrukwekkend met een score van 68% tot 99% transparantie: DSM (99%) Philips (97%) en AkzoNobel (96%).
• Van de 20 koplopers, heeft alleen FrieslandCampina het rapport niet extern laten verifiëren op betrouwbaarheid. Dat is natuurlijk ook precies de reden van de NBA, om mee te werken aan deze prijs. Van de externe auditors, doen vooral PWC en KPMG het goed met respectievelijk 7 en 6 klanten in de top 20. (E&Y: 4, Deloitte: 1)
• Van de 20 koplopers publiceren er 11 op A niveau, en 6 een B rapportage. Van AkzoNobel en FrienslandCampina is niet bekend in welke mate zij rapporteren binnen de GRI applicatie niveaus. (Voor de oplettenden: De top 20 bedrijven worden bediend met 19 rapporten. Het rapport van TNT Group helpt PostNL en TNT Express naar de plaatsen 5 en 6.)
• De 11 verslagen op A-niveau in de top 20 zijn 157 beslaan gemiddeld pagina’s. De 6 verslagen op B-niveau gemiddeld 81.
• De koplopers publiceren samen 11 duurzaamheidsverslagen en 8 geïntegreerde rapportages.

Het geïntegreerde verslag

Zowel GRI als de organisaties achter de Kristalprijs geven aan dat geïntegreerd rapporteren een trend is. ‘Deze integratie is een belangrijke stap in de volwassenheid en sluit aan op de ontwikkelingen in het denken over duurzaamheid.’ … ‘Dat geïntegreerde verslaggeving meer is dan het in elkaar schuiven van de duurzaamheid rapportage en het financiële jaarverslag, daar is iedereen het wel over eens. De uitdaging is veel meer het vinden van een nieuw concept waarin duidelijk wordt dat financiële prestaties en duurzaamheid onmogelijk losvan elkaar kunnen worden gezien. Een concept waarin de verbinding tussen financiële- en duurzaamheidsprestaties en -strategie wordt gemaakt.‘

Daar sluit ik me graag bij aan. Dit lijkt me exact de juiste route naar volwassen verslaglegging over duurzaamheid. Maar daar staan we nog lang niet. Het prachtige verslag van AkzoNobel vertoont tekenen van integratie, maar het zijn vooral de hiaten die duidelijk maken dat dit een voornamelijk een gecombineerd verslag (daarover volgende week meer).
Het combineren van verslagen is mijns inziens niet interessant. Het gaat er om dat op de aandeelhoudersvergadering gestemd wordt over het beleid en de prestaties op het gebied van duurzaamheid. Bij ING doet men dat al jaren en daar heeft ze geen geïntegreerd verslag voor nodig. De publicatie van beide rapporten is vrijwel gelijktijdig en vindt altijd plaats voor de aandeelhoudersvergadering.
In de komende periode zal ik de 25 geïntegreerde verslagen die in mijn database zitten (de Transparantiebenchmark telt er slechts 10) beoordelen op mate van integratie.

Hoe win je de kristalprijs?

Dat is simpel: De kristalprijs ‘wordt uitgereikt aan het bedrijf waarvan het maatschappelijke jaarverslag als hoogste op de ranglijst van de Transparantiebenchmark is geëindigd.’ Dat is een tikje teleurstellend: Het beste maatschappelijk verslag is het het verslag van het meest transparante bedrijf. Dat is dan genoteerd.
In mijn ogen is het beste duurzaamheidsverslag onderscheidend door:

• Leesbaarheid van de tekst
• Vindbaarheid van de informatie
• Innovatie in de communicatiemix
• Aandacht voor de diversiteit aan belanghebbenden (stakeholders)

Graag ga ik samen met mijn lezers op zoek naar zowel het beste duurzaamheidsverslag van Nederland als het beste eerste verslag van Nederland. Deze verslagen zou ik dan willen voordragen aan de Corporate Register Reporting Award, waarvoor ik geen Nederlandse inzending gevonden heb.

Oproep: Vertel mij welk verslag jou aan spreekt!

Mijn verzoek luidt dan ook aan jou: stuur mij een e-mail waarin je aangeeft welk verslag je positief aangesproken heeft, liefst met een begeleidende uitleg. Ook ben ik geïnteresseerd welke organisaties voor het eerst een verslag gepubliceerd heeft.

De drie bedrijven zijn moeilijk te vergelijken:

• HVC is een Nederlands bedrijf met ongeveer duizend medewerkers, in het bezit van een grote hoeveelheid Nederlandse gemeenten en waterschappen.
• SITA is actief in Nederland, België, Luxemburg en Duitsland en heeft 2.200 medewerkers. SITA is een dochterbedrijf van het commerciële Franse Suez Environment, opgenomen in de Dow Jones Sustainability Index. Dat helpt!
• Van Gansewinkel heeft als thuismarkt de Benelux, maar is ook actief in Duitsland, Frankrijk, Portugal, Tsjechië, Polen en Hongarije. Zo’n 7.000 medewerkers (5.577 fte’s) realiseren een jaaromzet van circa € 1,1 miljard.

De drie rapporten en de communicatiemix

SITA: Separaat verslag, rapportage sinds 2007, 92 pagina’s, GRI toepassingsniveau B self declared, Geen assurance.
HVC: Separaat verslag, rapportage sinds 2004, 76 pagina’s, GRI toepassingsniveau C+ , Assurance door KEMA.
Van Gansewinkel: Geïntegreerd verslag, rapportage sinds 2007, 155 pagina’s, GRI toepassingsniveau A+ 3rd party checked, Assurance door PWC.

Zo verschillend als de bedrijven zijn, zo verschillend zijn dus ook de rapporten. Spectaculair is de communicatiemix van Van Gansewinkel:

• Er is een interactieve versie op het internet
  

  iPad versie duurzaamheidsverslag

• Een iPad versie. Dit is niet meer dan een leuke toevoeging. Als een verslag is dit niet te gebruiken. En de grafiek over Ecologie mengt GWh met percentages. Dat wordt een onbegrijpelijke soep.
• Een iPhone versie. Die me vreemd genoeg vraagt of ze op pagina 1 wil. Nee, natuurlijk niet, dit is een gadget! Maar gek genoeg bevat deze versie meer informatie dan de iPad versie. Interessant.
• Een print van je eigen selectie op cradle 2 cradle papier. Leuk. Maar ik vraag me af of deze ook daadwerkelijk aangevraagd worden.
• En tenslotte een mega PDF die gesplitst is in 2 bestanden van samen 15 MB.

Ook SITA heeft een digitaal duurzaamheidsverslag. Erg te spreken ben ik over de GRI-bijlage van SITA, met een link naar de daadwerkelijke informatie op het web. Perfect. Jammer genoeg is er geen PDF, wel een kloeke papieren exemplaar gemaakt van dik degelijk papier. Wel gek dat een afvalbedrijf niet vermeld of dit papier recycled papier is. Wat ik echt heel bijzonder goed vind is de bijlage “Definities en betrouwbaarheid van de kern indicatoren”. Hier staat bijvoorbeeld over Ongevallen zonder verzuim: “Redelijk betrouwbaar. Parameter is afhankelijk van melddiscipline.” Gek genoeg scoort SITA lager op de transparantiebenchmark scoren ze lager dan Van Gansewinkel.

In voorgaande jaren had HVC, het kleine broertje in deze vergelijking, ook een interactief verslag. Dit jaar hebben ze zich beperkt tot een vrolijk ogende PDF, die ook als een papieren versie te bestellen is.

Wel eensgezind zijn de bedrijven trots en positief.

SITA: ‘Laat er geen misverstand over bestaan. Afval is ons specialisme en ons zonder meer toe te vertrouwen.’ Van Gansewinkel: ‘Overal waar gewerkt en geleefd wordt, ontstaat afval. En dat afval wordt meestal vroeg of laat verwijderd, opgeruimd of vernietigd. Want afval is in de ogen van de meeste mensen ongewenst.’
Van Gansewinkel Groep ziet dat anders. Wij zien het juist als onze taak om helemaal niets weg te gooien. Want weggooien levert op de lange termijn geen enkele bijdrage. Niet aan bedrijven en niet aan de maatschappij.’ Mooie stelling die helemaal past bij de Cradle2Cradle gedachte die Van Gansewinkel tot haar eigen heeft gemaakt: Afval bestaat niet. Wel een contradictie natuurlijk een afval verzamelaar die iets inzamelt dat niet bestaat.
HVC: “Onze eigenaren hebben ambitieuze doelen die vragen om innovatie en lef. Die vragen om een transitie van ons bedrijf. We zijn sinds 2008 op weg een duurzaam grondstoffen- en energiebedrijf te worden. Afval vormt daarbij de basis: als bron van grondstoffen en als bron voor duurzame energie.
In ons afval zitten enorm veel waardevolle grondstoffen. Grondstoffen die opraken, sneller dan de meeste mensen zich realiseren. Uiteindelijk willen we zo veel mogelijk waardevolle grondstoffen uit dat afval halen en hergebruiken en afvalverbranding tot een minimum beperken.”

Wat kan men leren van deze duurzaamheidsverslagen

• SITA heeft met de bijlage “Definities en betrouwbaarheid van de kern indicatoren” een pareltje van transparantie geschreven.
• Van Gansewinkel heeft een indrukwekkende communicatiemix. Ik ben benieuwd of de gadgets met iPad en iPhone volgend jaar volwassen zijn geworden. Of verdwenen.
• HVC heeft een mooi en vrolijk verslag geschreven, met concrete inhoud en goede dilemma’s.

Hoe dik is een duurzaamheidsverslag?

©2011 MVOplossingen

In mijn database heb ik 3 types duurzaamheidsverslagen onderscheiden: Het gewone duurzaamheidsverslag

dat gemiddeld 58 bladzijden telt, het bericht of review dat zich beperkt tot 21 bladzijden en het geïntegreerde verslag van 151 pagina’s.

De ideale communicatiemix

Als publicist zou ik hopen dat ik mijn lezer 15 minuten aan me kan binden. Dan is een bericht van 12 kantjes groot genoeg. In mijn ogen bestaat de ideale communicatiemix uit een 10-pager voor iedere belangrijke belanghebbende, waarbij de versie voor de aandeelhouder opgenomen wordt in het financieel jaarverslag. Tenslotte publiceer je speciaal voor de analisten een bijlage met de details op basis van GRI.

Hoe ziet het verslag van Haskoning er uit?

Wanneer je het verslag meer in detail bekijkt, zie je dat van de 32 er 4 bladzijden gebruikt worden voor de omslag. Daarnaast zijn er 3 bladzijden met alleen een foto en zijn er 7 bladen in de bijlagen. Blijft over een kernverslag van 18 bladzijden.

Dit kernverslag is opgedeeld in hoofdstukken over de vijf strategische programma’s, welke ook te lezen vallen als hoofdstukken over de 4 belangrijkste belanghebbenden: opdrachtgevers, samenleving, medewerkers (2x) en aandeelhouders.

Leest als een trein

Wat me meteen bevalt aan het verslag van Royal Haskoning is de opening door een lid van de Raad van Bestuur, Henry Rowe. In simpel en leesbaar Nederlands legt hij ons lezers uit het hoe en waarom van duurzaamheid voor zijn ingenieursbureau.

Het hele verslag leest eigenlijk als een trein.

Daarnaast kijkt Royal Haskoning niet alleen naar de vraag van een opdrachtgever, maar houden we eveneens rekening met de omgeving waarin een bepaald project tot stand moet komen. Bijvoorbeeld door stakeholderanalyses uit te voeren om in kaart te brengen welke belangen verschillende partijen hebben en hoe deze met elkaar in balans gebracht kunnen worden. Of door binnen een project voortdurend aandacht te hebben voor stakeholders en de omgeving waarin het gerealiseerd moet worden. Neem bijvoorbeeld de bijeenkomst voor omwonenden van de A73/A74. Die maakten zich onder andere zorgen over de gevolgen van de werkzaamheden aan de geluidsschermen. Dura Vermeer en het omgevingsteam van Royal Haskoning anticipeerden hierop en organiseerden vier bijeenkomsten. Ruim 200 bezoekers kregen antwoord op hun vragen van medewerkers van Royal Haskoning, Dura Vermeer en Rijkswaterstaat. Het resultaat: nauwelijks vragen en klachten en bezoekers die weten waar ze aan toe zijn.

Wanneer je in een korte tekst zo snel helder kan maken waarom maatschappelijk verantwoord ondernemen goed is voor je eigen bedrijf en je omgeving, kan ik niets anders doen dan mijn complimenten geven. En dat geschreven door de eigen afdeling communicatie. Maar toch…

mis ik de diepgang

De tekst bestaat vooral uit voorbeelden en introducties. Een door mij geïnterviewde professional bij een Nederlandse multinational omschreef hun rapport als ‘meer een statusoverzicht, dan een echt duurzaamheidsverslag.’ En zo voelt het verslag van Royal Haskoning ook aan: In dit verslag beschrijft de onderneming waar het op het gebied van duurzaamheid staat. Een verslag in de zin van: wij leggen jaarlijks verantwoording over onze bedrijfsvoering af aan de samenleving, met behulp van dit verslag… dat is dit mijns inziens (nog) niet. Daarvoor mis ik vooral:

1. Materialiteit. Een zakelijke dienstverlener heeft meer dan 95% van de voetafdruk in elektriciteit en zakelijk verkeer. Dat zijn dus Beide gegevens worden niet gerapporteerd. Volgens mijn collega consultant Erik Bronsvoort, projectmanager voor de uitrol van de CO2 Prestatieladder binnen VolkerWessels, is deze kennis aanwezig voor alle bedrijven op de tweede trede van de ladder.
2. Transparantie. Haskoning rapporteert wel hoeveel de uitstoot aan CO2 dient te dalen. Maar niet hoe groot die uitstoot daadwerkelijk is. Royal Haskoning rapporteert dat het op de derde trede van de CO2 prestatieladder staat en moet deze informatie paraat hebben. Het is dan wel zo transparant om deze informatie op te nemen in het duurzaamheidsverslag.

Wat kan men leren van het duurzaamheidsverslag van Royal Haskoning?

Een verslag dat helder en ongecompliceerd geschreven is, leest als een trein. De algemene gedachte is dat duurzaamheid ingewikkeld en duur is. Dit verslag maakt helder dat duurzaamheid een concrete vorm van ondernemen is, die goed is voor de business.

Wat is een applicatieniveau?

Het applicatieniveau van GRI, de Global Reporting Initiative, geeft aan de mate van volledigheid waarop een organisatie rapporteert. Dit wordt bepaald aan de hand van de beschrijving van het profiel en het beleid van de organisatie, en het aantal indicatoren dat gerapporteerd wordt.

©2011 MVOplossingen

Op A-niveau rapporteert een bedrijf super gedetailleerd: Alleen al de beschrijving over het bedrijf en haar beleid wordt beschreven aan de hand van 42 indicatoren. Vervolgens zijn er 79 prestatie indicatoren. Daarvan zijn er voor een rapportage op A-niveau 49 verplicht en 30 facultatief. Dat niet iedere organisatie op A-niveau rapporteert is om deze reden begrijpelijk.

Het toegepaste applicatieniveau wereldwijd

Hieronder staat de grafiek uit Sustainability Statistics 2010 van GRI. Zoals te zien is het aantal rapportages per applicatieniveau ongeveer gelijk, met een lichte voorsprong voor A.

Het toegepaste applicatieniveau in Nederland

Het meest toegepaste applicatieniveau is B met 30 rapportages. Vrijwel evenveel organisaties rapporteren op applicatieniveau C.

©2011 MVOplossingen

20% van de Nederlandse duurzaamheidsverslagen rapporteert op A-niveau. Te zien is dat rapportages op A-niveau vrijwel allemaal aan een externe audit onderworpen worden. De top 8 van de transparantiebenchmark rapporteert op A-niveau.

De overige 17 rapportages verklaren niet tot op welk niveau GRI wordt toegepast.

©2011 MVOplossingen

Nederlandse rapportages hebben gemiddeld een laag applicatieniveau

Dit vind ik opvallend omdat Nederland terecht gezien wordt als een gidsland op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen. En zeker ook omdat Nederland van oudsher een sterke rapportage- en administratiecultuur heeft. Een verklaring kan ik op dit moment voor deze trendbreuk niet bedenken. Mijn vermoeden is dat bedrijven er wel aan werken het applicatie-niveau van hun rapportage te verhogen. Ik zal daarom bedrijven in de toekomst blijven volgen. Ook zal ik in de interviews die ik regelmatig uitvoer, navragen of A een doel op zich is. Vraag meteen het analyse rapport aan dat in november zal verschijnen.

Wat is het passende applicatieniveau voor jouw rapport?

Persoonlijk ben ik van mening rapporteren op A-niveau geen doel op zich is. In mijn ogen getuigt het van vakvolwassenheid wanneer een organisatie haar eigen set van indicatoren kiest. De keuze wat materieel voor de eigen rapportage is kan gemaakt worden op basis van

• Eigen afwegingen. Het valt me altijd op dat MVO-professionals hun eigen bedrijf goed kennen. Wie is er dan beter in staat om vast te stellen welk onderwerp van belang om te rapporteren is?
• Gesprekken met belanghebbenden. Een zogenaamd ‘stakeholderonderzoek’ is zinvol, om goed in te kunnen schatten wat de buitenwereld van jouw organisatie verwacht.
• Toetsing door een specialist. Een professional van buiten is bij uitstek geschikt om een blinde vlek te traceren, maar ook om te helpen het aantal indicatoren terug te brengen. De blik van een gekwalificeerde buitenstaander scherpt de geest als geen ander.

Mijn stelling luidt dan ook:

Als rapporteren van alle zorgvuldig gekozen materiële indicatoren resulteert in een rapportage op B-niveau, dan is dat het juiste ambitieniveau voor dat bedrijf.

Graag nodig ik jou als lezer uit, om te reageren op deze stelling, zodat ik kan leren van jouw ervaring en ideeën.

De opbouw van de GRI-bijlage is simpel en effectief

De wereldwijde standaard voor verslaglegging over maatschappelijk verantwoord ondernemen is ontworpen door de Global Reporting Initiativen (GRI). GRI werkt thans met de derde generatie van het rapportage framework en is onderverdeeld naar onderwerpen. SNS REAAL werkt in een separate PDF de indicatoren één voor één af, waardoor iedere analist het bedrijf snel en goed op haar merites kan beoordelen.

Een voorbeeld van een indicator is LA13: de 13e indicator over Arbeidsomstandigheden (LA staat voor Labor Practices). Met LA13 legt GRI vast hoe rapporteurs diversiteit dienen te beschrijven: Samenstelling van bestuurslichamen en onderverdeling van medewerkers per categorie, naar geslacht, leeftijdsgroep, het behoren tot een bepaalde maatschappelijke minderheid en andere indicatoren van diversiteit.

LA13 wordt door SNS REAAL uitgebreid beschreven in een tweetal grafieken en een drietal tabellen. In de grafiek hieronder wordt  het percentage vrouwen weergegeven dat plaats neemt in het management, onderverdeeld naar echelon. Het detailniveau is indrukwekkend: SNS REAAL weet dit onderwerp tot op 6 echelons te rapporteren. Een 10 met de griffel voor transparantie!

De grafieken en tabellen zijn mooi gemaakt, maar werpen ook een aantal vragen op, terwijl ze juist snel inzicht zouden moeten verschaffen. Volgens een Chinees gezegde zegt een plaatje meer dan duizend woorden.

De grafiek over diversiteit in het management

Hieronder staat de grafiek over het percentage vrouwen dat zitting heeft in de 6 managementlagen van SNS REAAL. Het opmerkelijkste verhaal dat de grafiek ons verteld, is echter het detail wat je in de grafiek NIET ziet!

Er is geen rode en geen licht grijze staaf zichtbaar, omdat er geen vrouwen zitting nemen in de hoogste twee echelons. Dat kan je perfect lezen in tabel 14, hieronder gepubliceerd. Duidelijker wordt de grafiek met de begeleidende tekst: In de hoogste twee echelons nemen geen vrouwen zitting.

Dit vind ik een opmerkelijk gegeven. Waarom zijn  er eigenlijk geen vrouwen in de twee hoogste echelons? Ook ben ik geïnteresseerd of SNS REAAL beleid heeft of actie onderneemt om hier verandering in te brengen. Kortom een dergelijke grafiek verdient een verklarende tekst. Ik verwacht van een koploper als SNS Reaal, dat ze de lezer helpt de boodschap te begrijpen.

De tabellen over diversiteit in het management

De informatievoorziening door SNS REAAL is heel transparant en uitgebreid. In een oogopslag zie je de ontwikkeling in diversiteit in de afgelopen 3 jaren. Het detailniveau is wederom indrukwekkend.

Ondanks de transparantie komt betekenis van de informatie onvoldoende aan het licht.

TABEL 13: De verdeling van mannelijke en vrouwelijke medewerkers wordt weergegeven in % van fte. FTE staat voor een Full Time Equivalent. Dat zijn dus geen medewerkers, geen mensen, dat is een rekengetal!

TABEL 14: Deze tabel wil in 1 oogopslag de verhouding vrouwen in het bedrijf en het aandeel vrouwen in het management per echelon helder maken . De eerste groep wordt onderverdeeld in % van FTE. De tweede groep in %. In de kop boven de tweede groep getallen staat dat ook dit in % van leidinggevenden in fte totaal of per echelon is. Het lijkt dezelfde manier van onderverdelen, maar de twijfel is gewekt. En wat betekent in deze kop het woordje of? Daarnaast vertelt de tabel dat SNS-Bank 17290% vrouwelijke leidinggevenden heeft. Dat is ongetwijfeld 17,3%. Kleinigheidje, maar toch.

Wat kan men leren van het duurzaamheidsverslag van SNS REAAL?

De separate GRI-bijlage van SNS REAAL blinkt uit in transparantie. Een GRI-bijlage waar een duurzaamheidsanalist van droomt. Naast de gestructureerde opbouw, blinkt het document uit door het hoge detailniveau. MVOplossingen raadt organisaties aan dit model over te nemen. Met als aanvulling: Plaats de grafieken en tabellen in de juiste context, zodat de boodschap goed over de bühne komt.

Ik weet uit ervaring hoeveel tijd en moeite er wordt gestoken in het verzamelen en analyseren van de gegevens. Wanneer meer aandacht wordt besteed aan de wijze waarop deze grafieken en tabellen worden gepubliceerd, door verklarende teksten toe te voegen. Dan komt de boodschap veel beter tot zijn recht.

MVOplossingen is gespecialiseerd in management informatie en kan organisaties in een relatief kort en snel traject begeleiden, om haar cijfers beter te presenteren.

Kenmerken: Gecombineerd verslag, PDF: 188 pagina’s + interactieve verslag, rapportage sinds 2008, GRI toepassingsniveau B+, beperkte assurance door PWC , Nederlandstalig.

Alliander heeft een geïntegreerd verslag geschreven, wat betekent dat verslag wordt gedaan van zowel de financiële als de duurzame bedrijfsvoering. GRI promoot deze vorm van rapporteren luidruchtig sinds het laatste congres. Als geïnteresseerde in het toch al zo brede interessegebied MVO ben ik minder enthousiast over dit type verslag: het wordt zo lijvig! Hoeveel van de 188 pagina’s denkt Alliander dat de gemiddelde lezer zich eigen maakt? Alliander heeft naast een PDF ook een ‘interactief’ jaarverslag: een jaarverslag op het internet. Tot mijn spijt moet ik constateren dat deze alleen een geluidsfragment toevoegt.
Ik ben aangenaam verrast door de positie die het maatschappelijk verslag inneemt in het geheel: Het financiële verslag lijkt teruggebracht tot een hoofdstuk in het maatschappelijk jaarverslag. Het verslag heeft een mooi thema gekregen: in verbinding. Dat is een passend thema voor een bedrijf dat elektriciteit en gas naar ons thuis brengt.
Het thema had ook kunnen heten: ambitieus naar de toekomst. Het woord ambitie wordt 32 keer gebruikt, en start al in de introductie:

• Net als het voorgaande jaar streven wij naar de B+ norm. Het is onze ambitie om in 2012 de A+ norm te behalen. Dit doen wij door alle materiële GRI kern- en sectorindicatoren te verklaren en toe te lichten.

• De Transparantiebenchmark wordt ieder jaar uitgevoerd. In 2010 is de onderzoeksgroep uitgebreid tot bijna 500 ondernemingen. Het Alliander jaarverslag 2009 kwam op nummer 42 van de ranglijst. De doelstelling van Alliander is om over het verslagjaar 2011 tot de koplopersgroep te behoren. (MVOptimist: Dat betekent dat Alliander zich in de top 20 wil nestelen)

Daarnaast heeft Alliander een ambitietabel.  Dit is een mooie naam, maar ik heb niet het gevoel dat het de lading dekt. De ambitietabel is een verantwoording voor de ‘concrete inspanningen het afgelopen jaar zijn verricht.’ Ik verwacht van een ambitietabel een overzicht over een middellange periode met daarin de vastgestelde ambities, een tussenstand en de ambities naar de toekomst! En die is er dan ook. Op bladzijde 12 staan de ambities per stakeholder. Een ambitietabel met betrekking tot het milieu heb ik niet kunnen vinden. Mijn tip voor Alliander: Zorg voor een interactieve link naar de uitgebreide beschrijving van de ambities, zodat je lezers snel en efficiënt de zoektocht binnen Alliander kunnen volmaken.

De medewerkers van Alliander

Als gastheer bij de Greendrinks Gelderland heb ik vorig jaar kennis gemaakt Alliander. Meteen was ik al jaren onder de indruk, hoe Alliander om gaat met haar werknemers. Als je door het gebouw heen loopt, zie je dat er tal van ludieke programma’s lopen om medewerkers te stimuleren tot gewenst gedrag of resultaat. Voorbeelden van de programma’s zijn ‘Iedereen energiek’ en ‘Nederland wordt groenland’. Alliander kan dan ook cijfers over People rapporteren die goed zijn voor Profit:
Alliander heeft een medewerkerstevredenheidcijfer van 8,1. Dat is indrukwekkend goed. Ik heb van HR-specialisten begrepen dat het vinden van een nieuw personeelslid ongeveer een jaarsalaris kost. Tevredenheid helpt een bedrijf om het personeel langdurig aan zich te binden, dus dit is lucratief beleid dat zichzelf terug verdient.
Daarnaast is het ziekteverzuim laag en dalend. Je hoeft niemand uit te leggen dat een laag ziekteverzuim goedkoop is.

Als specialist in managementinformatie ben ik zeer te spreken over de sprekende grafiek die een trendmatige ontwikkeling van het ziekteverzuim toont over een periode van 5 jaar: goede kleuren, mooie lange periode, duidelijke cijfers. De tabel staat echter ver van de tekst, en wordt nauwelijks becommentarieerd. Natuurlijk verteld een plaatje al een groot deel van het verhaal. Maar ze wekt ook vragen op: Dat de helft van de ziekte langdurig verzuim tot gevolg heeft, is dat gewoon of bijzonder? En wat is de reden van de trendbreuk in 2007?

Alliander een betrouwbare partner

Alliander brengt gas en elektriciteit bij ons thuis. Dat zijn in onze luxe maatschappij bijna levensvoorwaarden. Beschikbaarheid van haar diensten is voor Alliander dan ook een van de belangrijkste kerngegevens: ‘Met onze dienstverlening willen wij onze klanten optimaal ondersteunen. Leveringsbetrouwbaarheid is daarvoor de basis’. Dit wordt weergegeven door de gemiddelde stroomonderbrekingsduur per klant. Deze is opgelopen van 27,4 naar 31,2 minuten per jaar. Dat is fors, dus ik pak meteen het verslag over 2009 erbij. Dat leert ons dat in 2008 de onderbreking nog 24,0 was. Daar wil daarover het naadje van de kous kennen. Speurend door het verslag leer ik dat het doel over 2010 24 minuten was en voor 2015 20 minuten is. Dit schreeuwt om een verklaring, en die is er dan ook: ‘Dit is grotendeels het gevolg van een hoger aantal laagspanningsstoringen en een grote storing in Doetinchem in juli 2010.’ Mooi dan weten we dat, maar dit is me toch iets te karig. Welk deel van de uitval is te wijten aan grote incidenten? Eigenlijk wil ik simpelweg weten wat de uitval is bij een standaard klant.

Het is goed om te zien dat mijn advies over het tonen van de uitval overgenomen is. Vorig jaar zag je de uitval van elektriciteit en gas naast elkaar. Dat lijkt handig, maar vertekent enorm. De uitval elektriciteit is in minuten en van gas in seconden. Ik denk dat bijna niemand dat verschil heeft gezien. Dit jaar worden de grafieken getoond op een eigen pagina en hebben ze beiden het gelijke format, met naast elkaar de eigen prestatie en het landelijke gemiddelde. Wederom een mooie heldere grafiek over een periode van 5 jaar.

De CO2 footprint van Alliander

Toen ik deze blag besprak met Wendeline Besier, een hele goede MVO-professional van VolkerWessels met modder aan de laarzen en een helm in de kofferbak, besprak zei ze spontaan: Wat een enorme CO2 footprint! Dat is bijna 4 keer de voetafdruk van VolkerWessels! Na een gezamenlijke bestudering van de tabel, kwamen we tot de conclusie dat 90%  van de afdruk bepaald wordt door Netverlies en Lekverlies. NEGENTIG PROCENT door technische verliezen waar MVOptimist nog nooit van gehoord heeft. Dan verwacht je een heldere uitleg.

Ondanks deze maatregelen hebben wij onze reductiedoel- stelling voor 2010 niet gehaald. Voornaamste oorzaak is het gestegen netverlies, dat meer dan 80% van onze voetafdruk bepaalt. De netverliezen worden vooral veroorzaakt door de hoeveelheid elektriciteitsgebruik bij de eindgebruikers en zijn daarom minder goed te beïnvloeden door Alliander.

Dat lijkt me frustrerend voor een bedrijf dat in 2015 CO2 neutraal wil opereren! Dus nu verwacht ik een helder exposé over hoe Alliander middels de trias energetica dit probleem gaat tackelen. Maar, wat volgt is de zin:

De achtergronden staan vermeld op pagina 162 in dit verslag.

Je voetafdruk van je bedrijf wordt van buitenaf enorm negatief beïnvloed, en de lezer moet 118 bladzijden scrollen om de reden van deze moeilijk beheersbare voetafdruk te begrijpen.

In 2010 hebben we, ondanks alle acties en maatregelen, de gestelde CO2 doelstelling niet gehaald. Dit heeft voornamelijk te maken met hogere technische en administratieve netverliezen:

• Een hoger energieverbruik van onze klanten, mede als gevolg van lagere temperaturen. Dit leidt tot hogere ’technische’ netverliezen;
• Een snellere contractbeëindiging door energieleveranciers, waardoor de energielevering wordt afgewenteld op de netbeheerder;
• Het vaker ‘warm opleveren’ van nieuwbouwwoningen, zonder contractuele verbintenis;
• Langere aanlooptijd van besparende maatregelen binnen Alliander.

Minder netverlies: een uitdaging voor Alliander
Bij het transport van elektriciteit gaat altijd energie verloren. Dat komt door de ‘natuurlijke’ weerstand van kabels, transformatoren en andere componenten van onze netten. In 2010 ging hierdoor ongeveer 3,4% van de totaal getransporteerde elektriciteit verloren. Daarnaast hebben we te maken met administratieve netverliezen. Deze ontstaan door tal van oorzaken. De belangrijkste daarvan zijn fraude en leegstand. In 2010 betrof dit naar schatting 0,95% van de totaal getransporteerde elektriciteit. Ook deze verliezen worden als netverlies verantwoord.
In 2011 wordt een project gestart om administratieve netverliezen als gevolg van leegstand te voorkomen. De oorzaken van administratief netverlies en de bijdrage aan het totaal zijn in kaart gebracht. Netverliezen treden ook op bij het vrijkomen van aardgas, hetgeen bijdraagt aan het broeikaseffect. We zetten ons in om gaslekken niet alleen te vinden en te repareren, maar ook om ze te voorkomen.

Prima uitleg, maar je maakt het je lezer niet makkelijk om te begrijpen voor wat voor een uitdaging Alliander staat.

Wat kan men leren van het duurzaamheidsverslag van Alliander

MVO en medewerkerstevredenheid gaan hand in hand. Bedrijven met een actief MVO-beleid scoren standaard beter bij personeel. Goed zorgen voor People is goed voor de Profit van een bedrijf.

Deli XL Duurzaamheidsverslag 2010

Kenmerken: Internet verslag, 5 tabbladen, rapportage sinds 2009, GRI toepassingsniveau: B, Geen assurance, Nederlandstalig.

Deli XL heeft zojuist haar duurzaamheidsverslag gepubliceerd op het internet. Na een korte zoektocht kom ik tot de conclusie dat er geen ‘papieren verslag’ is.

Zoals te zien op het plaatje hierboven, is het een compact verslag met 5 hoofdthema’s. Het eerste wat ik denk: Deli XL heeft de juiste thema’s gekozen voor een cateraar. Het enige onderwerp wat ik mis is de focus van Deli XL op de eigen medewerkers. Dat blijkt een vergissing. Het hoofdstuk gezondheid gaat niet over gezonde voeding, maar over een gezond personeel.
Het vierde hoofdstuk is ‘Food en service’. Dat lijkt me het belangrijkste onderwerp van een cateraar, dus daar begin ik te lezen. Tot mijn opperste verbazing gaat dat hoofdstuk helemaal niet over voedsel, hier wordt de bedrijfsvoering uitgelegd. Ook hier wordt ik weer op het verkeerde been gezet. Kan natuurlijk aan mij liggen.

Het interactieve verslag van Deli XL

Ik heb mezelf nog nooit als conservatief gezien, maar als het op verslaglegging aan komt ben ik geloof ik toch wat ouderwets: Ik wil een verslag in A4 formaat, of als een PDF. Bij Deli XL kan je niet lekker bladeren, maar moet je surfen. Laat ik mij daar maar over heen zetten.

Wat me bevalt, is dat Deli XL het verslag gebruikt om het gesprek aan te gaan met haar stakeholders. Dat start al in het eerste tabblad, met de enquête hiernaast. Ben benieuwd of dit ook meteen een stakeholder dialoog is: dat Deli XL me iets terug geeft, wanneer ik antwoord geef op haar vragen. Dat doet ze, want ik krijg meteen informatie terug! Minpuntje is dat de informatie niet klopt: Alle drie de antwoordmogelijkheden hebben een score van 6%. Dat kan natuurlijk niet.

Twee andere mogelijkheden die Deli XL gebruikt om met haar lezers het gesprek aan te gaan staan in het hoofdstuk Food en service. Hier vinden we een contactformulier en een mogelijkheid om Deli XL te vertellen hoe ze haar MVO-beleid kan versterken. Dat bevalt me enorm: maak van je website een interactief medium en gebruik dat om informatie van je lezers te horen. Ik denk dat ik dat mijn lezers ook aan moet gaan bieden!

Als surfend blijf ik het gevoel houden dat ik informatie mis. Ik start mijn blog altijd met een samenvatting van kwaliteitselementen in kleine letters. Die heb ik al speurend twee keer aan moeten passen:
De directeur vertelt ons dat dit het tweede verslag is. Dat was mij dus niet opgevallen en ik heb echt moeten zoeken om het verslag van 2009 te vinden.

Het toepassingsniveau van GRI is alleen terug te vinden in het onderdeel: Resultaten in één oogopslag. En als ik de GRI-tabel zie, kan ik niet geloven dat dit summiere verslag op het niveau B is.
Veel belangrijker voor mij: Ik mis de cijfertjes, de tabellen, de grafieken. Ik krijg daarom maar geen helder beeld van Deli XL. Wellicht heeft het ook te maken, dat internet rapportages en grafieken niet vaak een gelukkige combinatie zijn. Een positieve uitzondering is de interactieve CSR-Atlas van Telefonica, waar je al surfend kan kijken wat de cijfers per locatie zijn. Ik weet als leverancier van CRedit360 dat dit een kostbare oplossing is, maar dan heb je ook wat.

De ambities van Deli XL

Deli XL heeft twee ‘ambitieuze doelstellingen’ geformuleerd:

1. In 2013 is minstens 90% van onze klanten (zeer) tevreden over onze service en kwaliteit. Dat lijkt me inderdaad een ambitieuze doelstelling. Ik ga dan meteen zoeken op de website, wat de tevredenheid nu is. Maar dat is me niet gelukt. Het voordeel van een digitaal verslag is dat Deli XL deze cijfers alsnog kan plaatsten. Ik ben benieuwd.
2. In 2015 behoren wij tot de top 10 van duurzame foodbedrijven in Nederland. Ook bij een dergelijke doelstelling wil ik als buitenstaander geholpen worden. Hoeveel duurzame foodbedrijven zijn er dan in Nederland? En waarom is het ambitieus om in 2015 in de top 10 te horen? Deli XL heeft duurzaamheid vorig jaar op de kaart gezet en is meteen in haar eerste jaar erkend als hoogst genoteerde foodservicebedrijf in de Transparantiebenchmark van het ministerie van EL&I. Dan lijkt mij de juiste ambitie: Eind 2011 in de top 3!

Algemeen directeur Dirk Slootweg maakt ziet MVO als een manier om het bedrijf op een positieve manier te onderscheiden. ‘We kunnen echter niet achterover leunen. De ontwikkelingen qua MVO gaan hard en we moeten nu doorpakken en een voortrekkersrol nemen binnen de foodservice markt.’

In een overtuigend verhaal worden de speerpunten opgesomd.

Deli XL wil een verantwoorde assortiment leveren. ‘In 2015 bieden wij onze klanten voor ieder product een verantwoord alternatief met een onafhankelijk keurmerk. Deze producten gaan wij actief promoten bij klanten. Eind 2010 steeg het aantal verantwoorde producten bij Deli XL met een onafhankelijk getoetst keurmerk naar 3.000. In 2011 krijgen deze producten extra aandacht in ons webbestelsysteem.’ Een sterk verhaal wat nu al waar gemaakt wordt: op deze website worden duurzame producten uit het assortiment in het voetlicht gezet.

‘Ook rollen we in 2011 initiatieven uit waarmee we de CO2-uitstoot willen terugdringen. In 2010 daalde onze CO2-uitstoot met 8,2% per ton product. In 2011 zetten we in op de reductie van onze uitstoot door gedragsverandering van onze medewerkers. Wij zijn er namelijk van overtuigd dat we het grootste resultaat bereiken als MVO zich als een olievlek over ons bedrijf verspreidt. Als iedere medewerker op zijn of haar eigen niveau bereid is een bijdrage te leveren.’ Bij Deli XL snappen ze het: Je eigen medewerkers zijn je beste ambassadeurs.

Laat ik maar tot een eindoordeel komen: Deli XL heeft mij overtuigd dat ze de juiste ambities heeft geformuleerd en dat ze dit waar wil maken met degelijk beleid. Het digitale verslag heeft me niet overtuigd, ook al was deze veel beter dan die van 2009.

Wat kan men leren van het duurzaamheidsverslag van Deli XL

Je kan WEL snel starten met het schrijven van een duurzaamheidsverslag. Deli XL heeft eerst het fundament gelegd en een deugdelijk duurzaam beleid beschreven. Vervolgens heeft ze twee verslagen geschreven die inhoudelijk prima waren: kort maar helder, prima focus op juiste onderwerpen.